بخش ها-درباره ایلام

 

کلیات
در گوشه باختري سرزمين پهناور ايران؛ نام ايلام ذهن را به دور دست تاريخ هدايت مي كند . سرزمين طلوع آفتاب و عروس زاگرس با كوهستان هاي سلسله وار و دشت هاي پهناور كه زيستگاه انواع گونه هاي گياهي و جانوري است، از قابليت هاي برجسته اي در زمينه گردشگري طبيعي برخوردار است. از كوه هاي دالاهو كه مي گذري كوه قلاقيران كه سمبل و نماد استقامت و جوان مردي مردم اين ديار است, با ظاهري چشم نواز همراه با درختان تنومند بلوط , نمايان مي شود و چشم هاي هر بيننده اي را مي نوازد . مواهب زيباي خدادي در استان ايلام باعث شده كه اين خطه از خاك ايران از لحاظ منابع طبيعي ‌يكي از جذاب ترين مناطق ايران باشد. جاذبه هاي اجتماعي و فرهنگي استان ايلام از ديگر زيبايي هاي منطقه هستند. زندگي ايل ها و عشاير متعدد در منطقه و ييلاق و قشلاق آن ها در ميان كوه ها و دشت هاي ايلام؛ جذاب ترين شيوه معيشت اجتماعي را در قرن صنعتي معاصر به نمايش مي گذارد و حيرت هر بيننده اي را بر مي انگيزد. هنوز آداب و رسوم اجتماعي و فرهنگي حاكم بر منطقه از قبيل: پوشش و لباس محلي ، گويش شيرين زبان كردي و صفاي باطن و مهمان نوازي در اين خطه حرف اول را مي زند. ايلام به عنوان بخش مهمي از تمدن هاي باستاني ايران و داشتن بيش از يك هزار اثر و ابنيه تاريخي از جاذبه هاي گردشگري تاريخي فراواني نيز برخورداراست.
بر اساس آخرين سرشماری سراسری سال 1385 كشور، جمعيت استان ایلام 545787 نفر برآورد شده است.

مشخصات جغرافیایی

از سال 1309 شمسی در تقسيمات كشوری، ايلام جزو استان پنجم يعنی كرمانشاه شد. سپس به علت موقعيت مهم سياسی و مرزی و محروميت های فراوان به فرمان داری كل تبديل شد و اكنون يكی از استان های مهم كشورمحسوب می شود.
استان ايلام در حدود 4/1 درصد مساحت كل كشور را تشكيل می دهد. اين استان در باختر دامنه سلسله كوه هاي زاگرس بين 31 درجه و 58 دقيقه تا 34 درجه و 15 دقيقه پهنای شمالی از خط استوا و 45 درجه و 24 دقيقه تا 48 درجه و 10 دقيقه درازای خاوری از نيمروز گرينويچ در گوشه باختری ايران قرار گرفته است. استان ايلام از جنوب با استان خوزستان، از خاور با استان لرستان، از شمال با استان كرمانشاه و از سمت باختر با 425 كيلومتر مرز مشترك با كشور عراق هم جوار است. مركز استان؛ شهر ايلام است كه به علت زيبايی های طبيعی فراوانی كه دارد، عروس زاگرس نام گرفته است. به طور كلی نواحی شمالی و شمال خاوری استان ايلام كوهستانی و نواحی جنوب باختری و باختر آن از اراضی پست و كم ارتفاع تشكيل يافته است. مهم ترين ارتفاعات استان ايلا م را كبير كوه و ديناركوه تشكيل مي دهند. استان ايلام از نظر شرايط اقليمی جزو مناطق گرمسيري كشور محسوب می شود اما به علت وجود ارتفاعات، اختلاف درجه حرارت و بارندگی در بخش های شمالی، جنوبی و باختری آن زياد است. به طوری كه می توان از نظر اقليمی، مناطق سه گانه سردسيری، گرمسيری و معتدل را در اين استان به خوبی مشاهده نمود. بارندگی های سالانه فراوان از يك سو و نقش استان ايلام به عنوان زهكش آب های سطحی سلسله كوه هاي زاگرس از سوی ديگر، موجب پيدايش رودخانه های زيادی شده كه به منظور استفاده از آب آن ها سدهای انحرافی و كانال های متعددی نيز ساخته شده است. مسيرهاي متعددي براي دسترسي به استان ايلام وجود دارد كه مهم ترين آن ها جاده تهران – همدان- كرمانشاه ايلام است. اين منطقه از راه هاي داخلي نيز برخوردار است كه برخي از آن ها ناهموار بوده و مشكلاتي را به وجود مي آورند. اين منطقه هم چنين دارای فرودگاهی برای پروازهای داخلی است كه به پايتخت ايران پرواز دارد.
استان ایلام دارای 8 شهرستان با نام های آبدانان، ایلام، ایوان، دره شهر، دهلران، شیراوان و چرداول، ملکشاهی و مهران می باشد.

وجه تسمیه نام و پیشینه

سرزمينی كه اكنون استان ايلام نام دارد، بنا به اسناد تاريخی فراوان، بخشی از كشور عيلام باستان بوده است. اين كشور در حدود 3000 سال پيش از ميلاد به وجود آمده و تا سال 640 پيش از ميلاد به حيات اجتماعی خود ادامه داده است. در اين سال، به فرمان آشور بانی پال به خاك و خون كشيده شده و منقرض شده است. از شهرهای اين كشور، به اسامی ‹‹شوش›› پايتخت اصلی، ‹‹ماداكتو›› پايتخت تابستانی، اهواز، خايدالو، ماساباتيك و كابيانه اشاره شده است.
در كتيبه های بابلی، عيلام را ‹‹آلامتو›› يا ‹‹آلام›› خوانده اند كه به قولی به معنای كوهستان يا ‹‹كشور طلوع خورشيد›› است. مدتی پس از سقوط عيلام، ‌حوزه فرمان روايی آنان به دو منطقه تحت نفوذ پارس ها در خاور و مادها در باختر تقسيم شد. هر چند مناطق مسكونی زاگرس در دوره هخامنشی جزيي از امپراطوری هخامنشی به شمار می آمده، اما درظاهرارتش هخامنشی برای عبور از زاگرس ناچار به پرداخت باج به كوه نشينان مقتدر آن بوده است.
بنا به نوشته مورخان يونانی، در زمان سلوكيه، ساكنين زاگرس بيش تر اوقات با اقوام مهاجم و بيگانه در نبرد بوده اند. وجود آثار باستانی فراوانی از دوره ساسانی در استان های ايلام و لرستان، نشان می دهد كه اين منطقه در آن زمان بسيار آباد و با اهميت بوده است. اسامی شهرهايی مانند ‹‹ماسبندان››، ‹‹مهرگان كدك››، ‹‹دارشهر››، ‹‹سيمره››، ‹‹اريوخ›› و ‹‹شيروان›› اين نظر را تاييد می كند. محل دقيق برخی از اين شهرها هنوز روشن نشده است. در اواخر دوره ساسانی، خاندان فيروزان بر اين سرزمين و خوزستان حكومت داشته اند كه آخرين آن ها پس از شكست در جنگ جولا به دارالخلافه اعزام شده است. بعد از تسخير ايران به وسيله عرب های مسلمان، احتمال دارد كه اين ناحيه جزيي از ايالت كوفه شده و اسامی شهرهای ماسبندان، مهرگان و سيمره معرب شده باشند. در اواخر قرن چهارم هجری قمری، حسنويه كرد بر لرستان و ايلام فعلی حكومت می كرده است و تا اوايل قرن ششم هجری قمری حكومت اين خاندان ادامه داشته است. از سال 570 تا 1006 هجری قمری، اتابكان لر بر لرستان و پشتكوه حكومت كرده اند. آخرين اتابك لر به نام شاهوردي خان را شاه عباس صفوی به قتل رسانده و حسين خان سيلورزی جد واليان ابوقداره را به حكومت لرستان و پشتكوه منصوب كرده است. اين خاندان پس از مدتی، مقر حكومت خود را به پشتكوه (ايلام كنونی) منتقل كرده اند و غلام رضا خان والی ابوقداره، آخرين والی پشتكوه پس از كودتای 1299 شمسی به نحوی نسبتا مسالمت آميز، منطقه تحت حكومت خود را رها كرده و به كشور عراق رفته است.

کشاورزی و دامداری
كشاورزی در بيش تر نقاط استان به صورت سنتی انجام شده و مراحل مختلف آن از كاشت، داشت و برداشت با استفاده از اصول و روش های ابتدايی و سنتی صورت می گيرد. مهم ترين محصول كشاورزی استان، گندم است. در اين استان امكانات بالقوه فراوانی برای توسعه و گسترش دام داری و دام پروری وجود دارد و هم اكنون نيز بخش مهمی از درآمد و حتی اشتغال مردم استان ايلام در بخش كشاورزی متمركز شده است. آب و هوای متنوع، وجود كوهستان ها، جنگل ها و مراتع نسبتا سرسبز و انواع گل و گياه در بهار و تابستان و وجود مناطق گرمسيری و سردسيری در كنار هم بهترين شرايط را برای پرورش زنبور عسل فراهم آورده است.

صنایع و معادن

بخش صنعت سهم ناچيزی از اشتغال را نسبت به بخش خدمات و كشاورزی به خود اختصاص داده است. صنعت استان ايلام بيش تر در صنايع خانگی و كارگاهی خلاصه می شود. زماني منابع معدنی استان منحصر به منابع رسوبی بوده ولي هم اكنون منابع نفت و گاز نيز در اين منطقه شناسايي شده است.استان ايلام منطقه ای عشاير نشين است و به همين دليل از صنايع دستي پر رونقي نيز برخوردار است. مهم ترين صنايع دستي استان عبارتند از: فرش كرك، ابريشم، گليم گل برجسته، جاجيم، نمد، فرنجی، قتره و صنايع چوبی. از ديگر صنايع دستی ايلام می توان به سياه چادر، رسن، گيوه كه با توجه به فراوانی مواد اوليه مانند پشم و موی بز توليد آن ها از گذشته هاي دوررايج بوده, اشاره نمود. استان ايلام همانند ساير مناطق ايرانی دارای سوغاتی های محلی خاص خود است كه مهم ترين آن ها عبارتند از: سقز محلی (صمغ درخت بنه)، شيرينی بژی بر ساق، ‌شيرينی گمگه، حلوای كله كنجی، روغن حيوانی معروف به روغن كرمانشاهي.

مکان های دیدنی و تاریخی

سرزمين ايلام با كوهستان هاي سلسله وار و دشت هاي پهناور؛ زيستگاه انواع گونه هاي گياهي و جانوري است كه چشم اندازهاي زيباي طبيعي را در اين منطقه به وجود آورده اند. اين منطقه كه بر دامنه كوه هاي خود چشم انداز سبزي از جنگل هاي بلوط را دارد؛ در بر گيرنده رودخانه ها و آبشارهاي زيادي است كه هر يك جاذبه هاي خاص و مناظر روح پروري را به نمايش مي گذارند. ايلام كه از بكر ترين مناطق سرزمين ايران است ؛ از قابليت هاي برجسته و با ارزشي در زمينه گردشگري طبيعي برخوردار است.
پيشينه تاريخي و باستاني اين خطه از ايران سبب شده جاذبه هاي باارزشي در اين منطقه وجود داشته باشد كه نام آن ها يادآور اساتير افسانه اي ايران باستان است. جاذبه هاي اجتماعي و فرهنگي استان ايلام از ديگر زيبايي هاي منطقه هستند كه بر جاذبه هاي گردشگري استان مي افزايد. فصل بهار كه زمان رويش گل هاي زيبا و وحشي در اين خطه است و فصل تابستان با رودخانه هاي خروشان و آبشارهاي زيبا مناسب ترين زمان سفر به استان ايلام است.

 

                                                          آبشارها:

دراستان ایلام تعداد محدودی آبشار وجود دارد که هر کدام فضای طبیعی دلنشینی را ایجاد کرده اند. که با وجود محدودیت و سختی دسترسی به آنها جاذب جمعیت هستند:

 

آبشار چم آو:

این آبشار در فاصلة 18 کیلومتری مسیر ایلام به صالح و درحد فاصل روستای چم آو و منطقه عمومی ماربره در میان تخته سنگ ها جریان دارد آب این آبشار که از کوه های ایلام سرچشمه می گیرد ، پس از طی مسافتی کوتاه به رودخانه گدارخوش می ریزد.

 

آبشار آبتاف :

آبشار آبتاف در مسیر میمه به پهلة زرین آباد شهرستان دهلران واقع شده است . آبشار آبتاف در زمرة آبشارهای زیبای استان ایلام است که از پیرامون آن به عنوان تفرجگاه استفاده می شود .

 

آبشار سرطاف :

آبشار سرطاف در شهرستان ایلام واقع شده است و یکی از تفرجگاه های عمومی مردم ایلام می باشد .

                                     http://ilam-miras.ir/uploads/71_0_gachan.JPG

آبشار گچان:

آبشار گچان در 15 کیلو متری شمال شهر ایلام و در میان تنگ که خود یکی از تفرجگاه های ایلام است قرار دارد. در این منطقه که کوه های زیبا و معظم مانشت و قلارنگ به همراه گچان گویی به هم رسیده اند منظره بسیار زیبایی را ایجاد کرده است.به گونه ای که در فصول بهار ، تابستان و پاییز و حتی زمستان بعلت دسترسی تقریبا راحت آن پذیرای خیل عظیم دوستداران طبیعت است.

                                   

                                 ارتفاعات و کوهها:

 

 

 

کبیرکوه:

 

کبیرکوه به مجموعه کوه های بلندی است که خود قسمتی از رشته کوه بزرگ زاگرس است گفته می شود . این رشته از دیوارهای جنوبی درة رودخانة آب آفتاب و کنجان چم شهرستان مهران شروع شده و رو به رودخانة کرخه در دهستان الوار گرمسیری از شهرستان خرم آباد لرستان ادامه می یابد . دامنه های شمال و شمال شرقی آن به دره های رودخانه سیمره ، کرخه و دامنه های جنوب  و جنوب غربی آن به مرز ایران و عراق منتهی می شود.

 

درة کنجان چم تا درة رودخانه کرخه 175 کیلومتر و عرض آن در حد فاصل رودخانه سیمره یا کرخه تا مرز ایران و عراق بین 45 تا 80 کیلومتر است . این کوهستان پهنه ای به وسعت 9500 کیلومتر مربع را زیر پوشش قرارداده است .

 

این رشته کوه از شاخه های بسیاری تشکیل یافته که به سمت غرب و جنوب غربی از ارتفاع آن ها کاسته می شود و بلند ترین آنها که خط الرأس رشتة مزبور را تشکیل می دهند دربخش شرقی آن واقع شده اند . بلندترین این کوه ها ، قله ای به نام کبیرکوه است که 2790 متر ارتفاع دارد و در 18 کیلومتری شرق روستای ارکواز واقع شده است . از این رشته که کوهستان وسیعی را تشکیل داده است رودخانه های فراوانی سرچشمه می گیرند. و اکثراً به خاک عراق وارد می شود و تعداد دیگری ازرودخانه ها نیز به رودخانه سیمره و کرخه می پیوندند.

 

 برای صعود به بلندترین قلة این کوه می توان از راه اتومبیل رو ایلام به دره شهر و از طریق روستای بهرام خانی و راه کولم به روستای گوران  و پس از طی گردنة پینه به خط الرأس  رشته مزبور دست یافت به طول 5/12  کیلومتر طی کرد تا به قله رسید.

 

                                                 

 

اهوران:

 

کوه اهوران در 83 کیلومتری شمال شرقی ایلام واقع شده است . ارتفاع این کوه 2120 متراست. این کوه از درة جزمان رود در غرب  شروع شده و به طول 24 کیلومتر رو به سوی جنوب شرقی کشیده می شود و در آن جا به کوه های کولیته و کازه تر می پیوندد.

 

 

 

بانکول:

 

کوه بانکول درناحیة مهراب ، در10 کیلومتری شمال ایلام شده است . ارتفاع این کوه 2304 متراست.

 

رودخانه های مورت ، کنگیر و آب زنگان از کوه بانکول سرچشمه می گیرند . این کوه نیمه جنگلی از شمال غربی به سوی جنوب شرقی با طول 30 کیلومتر و با عرض متوسط 6 کیلومتر کشیده شده و از سوی جنوب شرقی به کوه مانشت متصل است . راه اتومبیل رو کرمانشاه به ایلام از غرب آن می گذرد .

 

 

 

چمن گیر:

 

کوه چمن گیر درناحیة شیروان و در فاصلة 22 کیلومتری جنوب شرقی ایلام واقع شده است . ارتفاع کوه چمن گیر 2578 متراست . این کوه سرچشمه رودخانه های گراب و چرداول می باشد . این کوه از جنوب شرقی  به کوه سیوان و از شمال غربی به کوه قلارنگ متصل می شود و جزو رشتة کبیرکوه از کوهستان زاگرس بشمار می آید.

 

سامله:

 

کوه سامله درناحیه زردلان درفاصلة 84 کیلومتری شمال ایلام واقع شده است. ارتفاع این کوه حدود 2150 متراست  رودخانة گشتانی ازاین کوه سرچشمه می گیرد .

 

 

 

سرخ خانی:

 

کوه سرخ خانی درناحیة چرداول و در فاصلة 33 کیلومتری شمال شرقی ایلام واقع شده است . ارتفاع کوه سرخ خانی 2-30 متر می باشد .

 

 سرکب:

 

کوه سرکب در ناحیه میشخاص و در فاصلة 8 کیلومتری جنوب شرقی ایلام واقع شده است . ارتفاع کوه سرکب 2120 متراست و جزو رشتة کبیرکوه از کوهستان زاگرس بشمار می رود و رودخانه آب آفتاب از این کوهستان سرچشمه می گیرد .

 

 

 

شره زول:

 

کوه شره زول در ناحیة چوار در 23 کیلومتری شمال غربی  شهرستان ایلام واقع شده است . ارتفاع این کوه حدود 2050 متراست و به صورت رشته نسبتاً طویلی به درازای 41 و پهنای متوسط آن 15 کیلومتر از شمال غربی به جنوب شرقی امتداد و گسترش یافته است.دهستان چوار در جنوب و دهستان های سهراب و مرکزی در دامنه های شمالی این کوه جای گرفته اند . بخش شمال غربی آن از جنگل های بلوط پوشیده شده است . رودخانه های کنگیر ، گلال رود ، کزاب و مورت ازاین کوه سرچشمه می گیرند.

 

 

 

شلم:

 

 کوه شلم در 5 کیلومتری جنوب شرقی ایلام واقع شده و 2174 متر ارتفاع دارد . این کوه از جنوب شرقی به کوه سرکب متصل است و سرچشمة اصلی رودخانه کنجانچم می باشد.

 

 قلاجه:

 

کوه قلاجه در41کیلومتری شمال غربی ایلام واقع شده است . ارتفاع این کوه از سطح دریا حدود 2050 متراست .

 

این کوه از سوی شمال غربی به طرف جنوب شرقی کشیده شده از سوی جنوب شرقی به کوه کله جمن متصل می شود.

 

این کوهستان دهستان آسمان آباد رادر دامنه های جنوبی خود جای داده است و جادة کرمانشاه – ایلام آن را قطع می کند . رودخانه آب چیکا از دامنه های شمال و رودخانه آب آسمان آباد از دامنه های جنوبی این کوه سرچشمه می گیرند . بخشی از این کوه به وسیلة جنگل های بلوط پوشیده شده است.

 

 

 

قلارنگ:

 

کوه قلارنگ درفاصلة 11 کیلومتری شمال ایلام واقع شده  و 2473 متر ارتفاع دارد . رودخانه های آب آفتاب و آب زنگوان ازاین کوه سرچشمه می گیرند . این کوه از غرب به کوه مانشت و از جنوب شرقی به کوه چمن گیر متصل است و جزو رشتة کبیرکوه بشمار می رود.

 

مانشت:

 

کوه مانشت در 6 کیلومتری شمال شرقی ایلام واقع شده و ارتفاع آن 2629 متراست از این کوه ، رودخانه های مورت و آسا زنگان سرچشمه می گیرند . این کوه از شمال

 

 غربی به کوه بانکول و از جنوب غربی به کوه گاوه راه متصل است و دامنه های شرقی و غربی آن را جنگل های بلوط پوشانیده است .

 

کوه ملینجه:

 

کوه ملینجه درناحیة چرداول ، در 34 کیلومتری شمال شرقی ایلام واقع شده و ارتفاع آن 2193 متراست . رودخانه آب چیکا ازاین کوه سرچشمه می گیرد.

 

 

 

دینارکوه:

 

دینارکوه در 25 کیلومتری شمال دهلران واقع شده  و ارتفاع آن 1955 متراست . این کوه به صورت قوسی از شمال به جنوب کشیده شده و ناحیه آبدانان را در دامنه شرقی خود جای داده است . رودخانه های ده بانه ، آب سیول ، آب خزینه و آب گل گل ازاین کوه سرچشمه می گیرند. این کوه از جنوب شرقی به سیاه کوه متصل می شود و کوه دال دردامنه شمال غربی آن واقع شده است .

 

 

 

بهار آب :

 

کوه بهارآب درناحیة چرداول در34 کیلومتری شمال شرقی شهرستان ایلام واقع شده است . این کوه با ارتفاع 1970 متر جزء کوهستان زاگرس بشمار می رود.

 

 بانهراز:

 

کوه بانهراز در ناحیة چرداول ، در 28 کیلومتری شمال شرقی شهرستان ایلام واقع شده و ارتفاع آن از سطح دریا 1820 متراست . این کوه از جنوب به کوه بهارآب متصل می شود و دامنه های غربی آن به درة رودخانة چنارچ منتهی می شود.

 

 

 

کلک :

 

کوه کلک در 43 کیلومتری شمال شرقی مهران واقع شده  و ارتفاع آن از سطح دریا 1820 متراست . رودخانه های پیرمحمد و کل کلا ازاین کوه سرچشمه می گیرند.

 

 

 

سایر کوه های استان ایلام برحسب شهرستانها به قرار زیر می باشند.شهرستان ایلام :

 

کوه های الله خدا ، بایه ، تالوار ، جمالگیر ، چیق باباخان ، چکبوره ، سفید ، سم خر ، کته پیفک ، ملدشاده ، گنو ، و...

 

شهرستان دره شهر :

 

کوه های بنهر ، دروند ، راوندی ، سرگچ ، سرگچ کوه ، مرزو ، هفت کلک و ...

 

شهرستان دهلران :

 

کوه های باریک آب ، برک کروی ، بته انش ، پشته گلاب ، تپه علی کشت ، خرگهی ، دالپری ، تنیلا ، کلاوندی ، کلویز ، کولونرمه ، گوتبه ، ممله و...

 

شهرستان مهران :

 

کوه های بلواند ، بلیجان ، چقال زرد سیاه کوه ، زالوآب ، چنچر ، سرخ ، سه کورند ، سیاه ، سیاه اردلان ، یک شبه و...